Συνεπώς, παρά την κοινή εντύπωση πως ο πολιτικός μηχανικός είναι κυρίως εξειδικευμένος στην ανέγερση κτηρίων και δομικών έργων, ο τομέας του είναι πολυποίκιλος και συχνά απομακρυσμένος από δομικά έργα.

Ο όρος Πολιτικός Μηχανικός εισήχθη μετά τους πολέμους του Ναπολέοντα. Μέχρι τότε υπήρχαν μόνο οι μηχανικοί από το σώμα του μηχανικού του στρατού (και υπάρχουν ακόμα American Corp. of Engineers, Royal Engineers- UK κλπ). Το σώμα αυτό υπήρξε εξαιρετικά δραστήριο και επιτυχές και γι’ αυτό τον λόγο αποφασίστηκε να μεταφερθεί η τεχνογνωσία και η εμπειρία του στους κλασικούς ακαδημαϊκούς κύκλους. Οι μηχανικοί που αποφοιτούσαν από τα μη στρατιωτικά πανεπιστήμια ονομάστηκαν «πολιτικοί» μηχανικοί (αγγλ. «civil engineer», από την αγγλική μετάφραση civilization mechanics η οποία σημαίνει «μηχανικοί πολιτισμού»), ώστε να διακρίνονται από τους μηχανικούς του στρατού.

Ο μηχανικός λοιπόν μηχανεύεται. Χρησιμοποιεί το μυαλό του για να βρίσκει λύσεις.

Ο Πολιτικός Μηχανικός σε συνεργασία με τον Αρχιτέκτονα αλλά και τα υπόλοιπα μέρη της Μελετητικής ομάδας (Ηλεκτρολόγους, Μηχανολόγους κλπ) θα πρέπει να βρουν τις πιο σωστές και οικονομικές λύσεις τόσο για τον πελάτη όσο και για το κτίριο.

Το φάσμα που καλύπτει η επιστήμη του πολιτικού μηχανικού είναι μεγάλο, από την κατασκευή ενός απλού κτιρίου μέχρι τη μελέτη της στατικότητας μιας τεράστιας γέφυρας, αλλά και τη χωροταξία μιας περιοχής μέσω της δημιουργίας σωστού πολεοδομικού προγράμματος (απορροής και διαχείρισης ομβρίων, μελέτης δρόμων, πεζόδρομων , πεζογεφυρών, την περιβαλλοντική μελέτη, τη συντήρηση υφιστάμενων κτιρίων, τη μελέτη πυρασφάλειας κτλ.)

Η επιστήμη του πολιτικού μηχανικού διαφέρει ριζικά από αυτήν του αρχιτέκτονα, μιας και η αρχιτεκτονική εργάζεται μεταξύ άλλων κυρίως στην αισθητική, καλλιτεχνική και εργονομική σκοπιά. Όμως σε απόλυτη συνεργασία με τον Αρχιτέκτονα οφείλουν να παραδώσουν ολοκληρωμένο και έτοιμο για χρήση ένα κτίριο ή ένα έργο στον τελικό χρήστη.

Σε όποια θέση κι αν είναι, ο μηχανικός (μελετητής ή εργολήπτης) πρέπει να είναι σωστός, πρακτικός και επαγγελματίας.

Βασίζονται στη γνώση του και την ικανότητά του να τους προσφέρει αυτό που οι ίδιοι δεν έχουν, την τεχνογνωσία του και τη γνώση της κατασκευής.

Η πιο γνωστή ενασχόληση του Πολιτικού Μηχανικού είναι η Δομοστατική (Structural engineering). Ο Πολιτικός Μηχανικός είναι ο επιστήμονας που ασχολείται με τη μελέτη και την κατασκευή δομικών και τεχνικών έργων.

◾         Σχεδιάζει τον φέροντα οργανισμό και τη θεμελίωση των κτιρίων αλλά επίσης ασχολείται και με σχεδιασμό για:

◾         Συγκοινωνιακά έργα.

◾         Υδραυλικά έργα.

◾         Λιμενικά και έργα ακτομηχανικής.

◾         Γεωτεχνικά και άλλα έργα υποδομής.

◾         Υδροηλεκτρικά έργα.

◾         Μηχανική περιβάλλοντος.

◾         Οικοδομικά υλικά.

◾         Μελετά τις παραμέτρους, τις δυσκολίες και τους περιορισμούς ενός έργου, αναλύει τις σχέσεις μεταξύ τους, συλλαμβάνει, συνθέτει και σχεδιάζει τους τρόπους με τους οποίους το έργο μπορεί να κατασκευαστεί με ασφάλεια και οικονομία (αποφασίζει σε συνεργασία με τον Αρχιτέκτονα, και συμβουλεύει τον ιδιοκτήτη για το βέλτιστο τρόπο κατασκευής πχ. σκυρόδεμα, ξύλο ή δομικό χάλυβα).

◾         Τέτοια έργα είναι κτίρια (κατοικίες, γραφεία, πολυκατοικίες), εργοστάσια, αθλητικές εγκαταστάσεις, δεξαμενές, τοίχοι αντιστήριξης, υδατόπυργοι, γερανογέφυρες, γέφυρες, διατηρητέα κτίρια, ειδικές μεταλλικές κατασκευές κλπ.